بازيکنان شطرنج به ورزش ها و تمرينات فيزيکي روزانه اهميت زيادي مي دهند ولي چون شطرنج يک بازي فيزيکي نيست هيچ کس راجع به عادت تغذيه و رِژيم هاي مناسب براي بازيکنان شطرنج صحبت نمي کند . روبرتو باليون ( (Roberto Baglione از وزارت تغذيه ، « مرکز عملکرد عالي ورزش ملي » بوينوس آيرس آرِژانتين بطور منظم عادت هاي غذايي استادان بزرگ را مورد مطالعه قرار داده است . بررسي هاي او 72 استاد بزرگ بين المللي فعال را در بر دارد ( 17 زن و 55 مرد ،‌ 55- 18 سال ) که از سي و پنج کشور جهان به پرسش نامه وي که حاوي 15 موضوع است پاسخ داده اند . مقاله وي حاوي مشاهداتي است که همراه با توصييه هاي مفيد براي بازيکنان شطرنج مي باشد . اين مقاله به بازيکنان شطرنج کمک مي کند تا رژِيم غذايي خود را برنامه ريزي کنند .
شطرنج در سطوح بالا بعنوان يک ورزش طاقت فرسا تلقي مي شود ،‌ نه تنها بصورت ذهني بلکه بطور فيزيکي از آن ياد مي شود . يک مسابقه شطرنج مي تواند با بيش از 7 ساعت شرايط استرس زا براي بازکنان همراه باشد .
تحقيقات انجام شده بوسيله استاد بزرگ و پزشک آلماني هلموت فلوگر « Helmut Pfleger » ثابت نموده است که بازيکنان برجسته شطرنج در مسابقات پارامتر هاي فيزيولوِيکي قابل مقايسه اي با افراد فعال در ورزش هاي فيزيکي نظير تير اندازي ، اتومبيل راني و گلف را دارند و بنابر اين با اين معيار شطرنج مي تواند درهمان گروه رشته هاي ورزشي که ياد شد قرار گيرد .
بنابر اين لازم است تا آمادگي خود را محدود به ساعات بررسي صفحه شطرنج معطوف نکنيم . بلکه بايد برنامه هاي کامل تري را در نظر گيريم که شامل تمرينات ورزشي و برنامه غذايي مناسب در بين ساير نياز ها باشد .
براي اين که عادت هاي ورزشي استاد بزرگان فعال را تحليل کنيم ،‌يک بررسي جهاني در سال 2006 با تاکيد ويِژه بر عادت هاي غذايي صورت گرفت .
ما نتوانستيم بررسي هاي قبلي در ارتباط با عادت هاي تغذيه بازيکنان برجسته شطرنج را پيدا کنيم و انتظار داريم که نتايج اين تحقيق بتواند براي بازيکنان از جمله استاد بزرگان ، پزشکان ،‌متخصصين تغذيه و تمرين دهنده ها مفيد باشد .
بررسي اخير 72 استاد بزرگ (‌از جمله 17 زن و 55 مرد ، 55 – 18 سال )‌ را از 35 کشور جهان را در بردارد که به پرشنامه مذکور حاوي 15 موضوع از طريق اي ميل پاسخ دادند .
متوسط درجه بين المللي بازيکنان مورد تحقيق (‌به نقل از فهرست اکتبر 2006 FIDE ) 2402 براي زنان و 2551 براي مردان بود.
عادت هاي تغذيه
7/66٪ استادان مورد بررسي حداقل 3 وعده غذا در يک روز مي خوردند و 1/36 ٪ آنها اغلب از خوردن صبحانه صرف نظر مي کردند .
صبحانه يکي از مهم ترين وعده هاي غذايي روزانه است چون تاثير مستقيمي بر عملکرد ذهن (‌ و بدن ) در صبح دارد . صبحانه تاثير مستقيم بر تمرکز گلوکز در مغز و کبد داشته و بسياري از مواد غذايي که براي توليد « نئو ترنسمیتر ها » ( neurotransmitter - فرستنده هاي شيميايي که بر ارتباطات سلول هاي عصبي عمل مي کنند )‌لازم است را تامين مي کند .
بسياري از محققين نشان داده اند که بدون صرف صبحانه تمرکز ذهني وقتي فعاليت هاي فکري در صبح انجام مي شود تحت تاثير قرار می گيرد . و بر اساس آزمايش ها روي حافظه و تمرکز ،‌ صبحانه مناسب براي نگهداري عملکرد ذهني در آن لحظه روز کمک مي کند . حتي اگر هنوز هم تحقيقات ويِِژه براي شطرنج راجع به اين موضوع لازم باشد ،‌مي توان حدس زد که عملکرد بازيکنان شطرنج که در ساعات صبح تمرين کرده و مسابقه مي دهند به همين طريق تحت تاثير قرار گيرد .
از جمله دلايلي که چرا صبحانه از قلم مي افتد اين است که اغلب بازيکنان شطرنج در دير وقت شب مطالعه کرده و سپس بعد از زمان صبحانه از خواب بر مي خيزند .
با در نظر گرفتن برنامه غذايي ويژه براي مسابقات نتايج اصلي ذيل بدست آمد :
اکثريت استادان بزرگ ( 7/66٪ ) از پرخوري يا خوردن غذاها يي که به سختي قابل هضم هستند قبل از مسابقه اجتناب مي کنند در حالي بقيه صرف غذاي معمولي و منظم را ترجيح مي دادند. ثابت شده است که بعد از صرف غذا فشار خون در اعضايي که در فرايند هضم نقش دارند بالا مي رود و بنابراين خون و اکسيژنی که به ساير اعضا ي بدن مثل مغز فرستاده مي شود ،‌کاهش مي يابد . اگر مقدار غذايي که مصرف مي شود حجيم و يا دیر هضم باشد در نتيجه اين فرايند شديد تر شده و يا طولاني تر مي شود و احساس خواب آلودگي و خستگي بيشتر و هوشياري و تمرکز کمتر شده و مستعد انجام اشتباهات بيشتر در ارتباط با تمرکز و بررسي مي گردند .
طي مسابقات ،‌تعداد زيادي از بازيکنان شطرنج (8/95٪) از غداهاي جامد يا مايع استفاده می کنند در حالي که بقيه خير .
بيشتر غداهاي جامد ترجيح داده شده توسط استادان بزرگ شامل شکلات (5/80٪) ،‌ميوه (6/14٪) ،‌و مشتقات غلات (8/9٪) بودند . واز بين انواع مايعات مورد مصرف بيشتر آب (1/72٪) ، قهوه (6/42٪) ،‌و چاي (5/29٪) ترجيح داده شدند .
از نقطه نظر کيفي ، انتخاب غذاهاي مايع و جامد مورد اشاره بدليل منبع گلوکز آنها ،‌آب و ساير مواد غذايي و زمان هضم آنها مي تواند رضايت بخش تلقي شود .
نيمي از بازيکنان مورد بررسي ( 36 نفر ) بدون نياز به احساس تشنگي مي خورند . احساس تشنگي علامت نياز به يک نوشيدني است ولي علامتي ديرهنگام است و در نتيجه شاخص مناسبي براي تعيين وضعيت هيدراسيون نيست . درصدي از مقدار آب موجود در بدن ممکن است قبل از احساس تشنگي از دست برود که براي تحت تاثير قرار دادن و کاهش عملکرد ذهني (‌فکري ) در تمرکز ،‌علم حساب و حافظه کوتاه مدت در مقايسه با يک وضعيت هيدراسيون عادي و مناسب ،‌ کافي باشد . همچنين تشنگي احساس ناخوشيندي براي بازيکنان مي باشد .
طي مسابقات شطرنج ، معمولاً با عرق کردن آب زيادي از دست مي رود و در بسياري مواقع محيط گرم و يا مرطوب است . بعلاوه عرق کردن بين ورزشکاران خيلي متغير است بدلیل وجود عوامل مختلف نظیر محيط سطحی پوست ، جنسيت ،‌بلوغ ،‌شدت کار ، لباس ،‌توانايي فيزيکي ،‌تطابق با گرما ،‌رِژيم غذايي و ... و بنابر اين توصييه هاي جداگانه به مصرف مايعات و جايگزيني آب از دست رفته مشکل است .
يکي از مهم ترين يافته هاي بررسي حاضر اين بود که تعداد اندکی از استاد بزرگان ( 2 بازيکن ) طبق گزارش تحت نظر متخصصين تغذيه براي دست يابي به نياز هاي فيزيکي و ذهني خود هستند .