کتابی که مدتها جای خالیش احساس می شد.

مقدمه  مترجم 

بدون شک تجهيز سخت افزاري و نرم افزاري بازيکنان و مربيان شطرنج از شروط لازم براي رسيدن شطرنج کشورمان به قله هاي موفقيت مي باشد . کتاب هاي مورد تاييد و مطابق با استاندارد از جمله تجهيزات نرم افزاري  لازم براي بازيکنان کشور و بخصوص بازيکنان رده هاي پايه  مي باشد . به نظر اين جانب که 30 سال را در عرصه شطرنج گذارنده ام يکي از کاستي ها ، کتب  تاليفي و يا ترجمه شده در خصوص « استراتژي شطرنج » مي باشد . اگرچه تا کنون تلاش هاي ارزشمندي در اين راستا صورت پذيرفته است ولي جاي خالي کتابي که به شکل شيوا براي  بازيکنان آماتور شطرنج کشورمان تاليف شده باشد ،‌ حس مي شد و بنده پس از جستجوي فراوان کتاب حاضر را که از تاليفات استاد بزرگ شهير آمريکايي« لو آلبورت » و استاد بزرگ« سام پالاتنيک » مي باشد ،‌انتخاب نمودم .  يکي از دلايل اين انتخاب  همان طور که خواهيد ديد ارائه مثال هاي بسيار آموزنده و قابل درک براي نسل نوپاي شطرنج مي باشد .به نحوي که پس از مطالعه هر مبحث و مثال هاي متعدد شطرنج بازان عزيز مفهوم و ايده هاي استراتژي  مورد استفاده را بخوبي فرا مي گيرند . اميدوارم  با ترجمه اين کتاب ارزشمند  گامي هر چند ناچيز در موفقيت آينده سازان ميهن عزيزمان برداشته باشم . لازم به ياد آوري است که اين کتاب ،‌ترجمه کتاب « Chess Strategy for Tournament Player   » مي باشد  که با توجه به اين که ممکن بود اين عنوان شطرنج بازان عزيز را دچار ابهام سازد ،‌ کتاب تحت  عنوان « اصول استراتژي در شطرنج »‌ به خوانندگان ارائه گرديده است. در ترجمه کتاب حاضر سعي شده است از شيوا ترين و رايج ترين واژگان در شطرنج  استفاده شده و از بکارگيري اصطلاحات  گنگ و يا واژگان غير متداول خودداري گردد. در ضمن با توجه به اين که دياگرام اول بازي شماره 55 کتاب به زبان اصلي داراي اشکال مي باشد از ترجمه اين قسمت خودداري شده است بنابراين بازي شماره 55 و دياگرام هاي 247 تا 251 در اين کتاب موجود نيست اما به جهت سهولت کار و يا احياناً انطباق مطالب ترجمه شده با  کتاب به زبان اصلي شماره دياگرام هاي کتاب عيناً همان شماره دياگرام هاي کتاب مرجع مي باشد .

در اين جا برخود لازم مي دانم از راهنمايي ها و کمک هاي جناب آقاي هاملت تومانيان استاد فدراسيون جهاني شطرنج که از اساتيد برجسته کشورمان مي باشند  و زحمت مقدمه آغازين کتاب را نيز بر عهده گرفتند تلاش و سپاسگزاري کنم . همچنين جا دارد تا از رهنمود ها و کمک هاي بي دريغ جناب آقاي غياثي مدير محترم انتشارات فرزين که انتشار اين کتاب ارزشمند را متقبل شدند نيز قدرداني کنم .

پيشاپيش از کليه عزيزان شطرنج باز و بخصوص مربيان  زحمتکش  اين رشته علمي در خواست مي کنم هرگونه  انتقاد و يا پيشنهاد خود را با پست الکترونيکي زير در ميان بگذاريد . 

Ghaemmaghami_ali@yahoo.com

تارنماي ما :‌

www.Iranianchess.com

مقدمه نويسنده

هدف اين کتاب کاملاً عملي اين است که به شما نشان دهد چگونه در وسط بازي  به نحو صحيح بازي کنيم . ما اين کار را با آشنا کردن شما با اصول  استراتژي شطرنج و نشان دادن قواعد بازي پوزسيوني با مثال هاي مدرن و  کلاسيک ، ‌انجام مي دهيم .

 ‌روش هايي را که از اين کتاب ياد مي گيريد (‌صرف نظر از علاقه شما خواه به پوزسيون هاي آرام ، پوزسيون هاي مخاطره آميز و يا‌ وضعيت هاي حاد تاکتيکي )   مي تواند اساس موفقيت هاي آينده شما در شطرنج باشد .

بطور قابل توجهي ، ‌استراتژي مورد شرح و بررسي در اين کتاب  قابل استفاده در تمام مراحل شطرنج  اعم از‌شروع ،‌ وسط و آخر بازي  مي باشد (  با توجه به اهميت امروزي بر همه نوع کتب تخصصي مي توانيم ادعا کنيم که ما سه کتاب را در يک کتاب عرضه کرده ايم   )‌صرف نظر از سبک هاي مراحل شروع بازي و يا ارزيابي موقت به ويژه در پوزسيون هاي حاد  ،‌ اطلاعات اين کتاب به نحو موثري مي تواند بازي شما را شکل دهد . اين کتاب چکيده  قرن ها دانش استراتژيک عملي در شطرنج در 12 فصل است .

اصول بازي استراتژيک و يا پوزسيوني مدرن ، تئوري هاي اولين قهرمان شطرنج جهان ،  ويلهلم اشتاينيتز ،‌ مي باشد . ايده هاي او بعد ها بوسيله تاراش ، ‌نيمزوويچ ،‌کاپابلانکا ،‌آلخين ، ‌ايوه ،‌بوتوينيک ، فيشر ،‌کارپف ،‌کاسپاروف و بسياري از شطرنج بازان ديگر تکميل گرديد .

قبل از هر چيز اجازه دهيد اصطلاحاتي را تعريف کنيم . اين تعاريف انعطاف ناپذير نيستند اما  عبارات مفيدي  هستند و به تنهايي مفاهيم استراتژيکي مهمي را نشان مي دهند .

همه عمليات  بايد با يک هدف مشخص (قصد حمله )‌  در ذهن صورت پذيرد . شنا کردن بدون هدف آشفتگي استراتژيک مي باشد .

ـــ استاد بزرگ آرون نيمزويچ

طرح  ،‌ مجموعه اي ديداري از مراحلي است که رسيدن به هدف را امکان پذير مي سازد . آموختن طرح ريزي براي هر بازيکني که مي خواهد بهتر شود لازم است . در واقع ،‌ يکي از جذابيت هاي شطرنج روشي است که در آن به ما مي آموزد پيش بيني و طرح ريزي کنيم .

استراتژي ،‌ هنر ساختن طرحي جامع است . اغلب اين حقيقت که طرح ريزي  استراتژيک صحيح  انتخاب اهداف را تحميل مي کند ، کم اهميت نشان داده مي شود . استراتژي «‌ طرح بزرگ »‌  براي بازي است . به عبارت ديگر ،‌ استراتژي برعکس تاکتيک است که بکارگيري سري کوتاهي از حرکات اجباري  براي رسيدن سريع به يک پوزسيون بهتر مي باشد. کلمات پوزسيوني و استراتژيک اغلب متناوباً مورد استفاده قرار مي گيرد .

اولين مرحله در ايجاد  استراتژي  مناسب ارزيابي صحيح پوزسيون مي باشد . در ابتدا همه ما چالش ارزيابي جامع  را گيج کننده و ترسناک مي پنداريم . اين کتاب طوري تدوين شده است که رازهاي بررسي هاي پوزسيوني را  آشکار کند . ما بسيار خوش اقباليم چراکه نتايج استاد بزرگاني  را در اختيارداريم  که به ما نشان مي دهد چطور پوزسيون ها را به شکلي منطقي و از روي اسلوب ارزيابي کنيم .

روش ارزيابي پوزسيون ابتدا توسط اشتاينيتز و در قرن نوزدهم  بنيان گذاشته شد . او در ابتدا پوزسيون را به چند عنصر تقسيم مي کرد . در مرحله بعدي عناصر پوزسيون هاي سفيد و سياه را مقايسه کرده و آن گاه  با اظهارعقيده اش  طرحي را مي ريخت و در نهايت بدنبال يک حرکت  بخصوص مي گشت . اشتاينيتز بر اساس دانش پيشنيان و هم دوره هايش و هم چنين تجربه خويش،‌ عناصر  پوزسيوني را به شرح ذيل طبقه بندي کرد :

1- گسترش

2- فعاليت

3- کنترل مرکز

4- وضعيت شاه ها

5- خانه هاي قوي و ضعيف هر دو طرف

6- ساختار پياده اي

7- اکثريت پياده اي جناح وزير

8- ستون هاي باز

9- «‌ دو فيل » در مقابل « اسب و فيل » و يا « دو اسب »

عناصر فوق هنوز هم اصول استراتژي براي بازيکنان مسابقات را تشکيل مي دهند . درک اين عناصر ايده هاي استراتژيک شما را غني ساخته و وسعت مي بخشد  و به علاوه شالوده  درک عميق اصول و قواعد شطرنج را بنا مي گذارد .

بر اساس اين عناصر ، بازيکن شطرنج مي تواند يک پوزسيون را ارزيابي کرده و طرح استراتژيکي را پايه ريزي کند . ارزيابي بايد با محاسبه دقيق وارياسون ها تاييد شود . وسعت اين وارياسون ها بستگي به ويژگي پوزسيون دارد . نقاط قوت و ضعف هر طرف مي تواند با امتياز هاي مثبت و منفي طرف مقابل تعديل شود و در اين مورد مي توانيم ادعا کنيم بازي متعادل است . اما اگر پوزسيون بازيکن طرف مقابل امتياز مثبت کافي براي جبران نداشته باشد ،‌ براي مثال : کنترل حريف بر ستون باز ،‌آن گاه مي توانيم نتيجه بگيريم که حريفش وضعيت بهتري دارد .

وقتي يک بازيکن درک عميق و خوبي دارد و اهميت نسبي آنها را درک مي کند ، مي تواند به طور صحيحي پوزسيون را ارزيابي کرده و طرح استراتژيکي را بريزد . ما اميدواريم تا خوانندگان خود  را متقاعد کنيم که تصوير واقعي پوزسيون با پياده ها تعيين مي شود . جايگاه پياده ها مي تواند طرح  عمليات را پيشنهاد کند . اغلب حرکات آنها قصد ندارند تا تهديدي را ايجاد و يا دفع کنند بلکه مي خواهند پوزسيون را مستحکم کنند .

بررسي ما از استراتژي به 12 فصل تقسيم شده است که به ترتيبي متفاوت بيشتر عناصر اصلي اشتاينيتز را در بر مي گيرد. ما در مورد گسترش و وضعيت اسب ها بحثي نمي کنيم . اين موضوعات درجلد 4 از مجموعه دوره هاي جامع شطرنج ، ‌شاه در قتلگاه ، آورده شده اند .

چهار قانون استراتژي اشتانيتز

1- حق حمله متعلق به کسي است که برتري پوزسيوني دارد  و آن طرف نه تنها حق حمله دارد بلکه ملزم به اين کار است  در غير اين صورت برتري او از بين خواهد رفت . حمله بايد بر خانه ضعيف پوزسيون حريف متمرکز شود .

2- در يک پوزسيون بد ،‌ مدافع  بايد آماده دفاع بوده و ]  مساوي [ توافقي کرده و يا ساير اقدامات مثل ضد حمله  را انجام دهد .

3- در يک پوزسيون متعادل ،‌حريف ها بايد مانور دهند و ‌سعي بر رسيدن به پوزسيوني کنند که در آن آنها برتري دارند . اگر هر دو به طور صحيح بازي کنند ،‌پوزسيون متعادل ،‌ برابر باقي مي ماند .

4- برتري مي تواند قابل توجه باشد (‌براي مثال ‌:‌ ‌رخ در عرض هفتم ) ‌و يا مجموعه اي از برتري هاي کوچک باشد . هدف طرف قوي تر اين است که برتري را حفظ کرده و برتري هاي موقت را به دائم تبديل کند .                                                                                                              

  لو آلبرت

ــــــ فصل 3 ــــــ

خارج کردن کردن سوار حريف از  صحنه عمليات

خوزه رائول کاپابلانکا قهرمان سابق جهان ، در کتابش ، مهارت هاي اصولي شطرنج ،  اين مانور استراتژيک نمونه وار را «‌ راندن سوار حريف از  « صحنه عمليات نظامي »‌ ناميده است .  با دور کردن سوار هاي دشمن از منطقه نبرد اصلي ، شما مي توانيد به برتري قابل توجهي دست يابيد . موارد بسياري پيش مي آيد وقتي يک فيل يا اسب مجبور به ترک صحنه بطور کامل شده اند . در اين گونه موارد ، يکي از دو طرف برتري غير رسمي نيرو (‌يک سوار اضافي )  دارد .  کاپابلانکا روشي را براي درک اين برتري به کارگرفت . در اصل ، اين کار انتقال عمليات گمراه کننده اي را به جناحي از صفحه را  در بردارد جايي که  يک نفر برتري  قدرت آتش دارد .

فيل معمول ترين قرباني اين نوع استراتژي است . در واقع ،‌ در چنين مواردي  فيل نسخه نهايي يک فيل بد است .

مثال زير نمونه کلاسيکي از اين نوع تکنيک است .

بازي شماره 9

وينتر – کاپابلانکا

هاستينگز ،‌1919

1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Nc3 Nf6 4.Bb5 Bb4 5.0–0 0–0 6.Bxc6 dxc6 7.d3 Bd6 8.Bg5

دياگرام 57

با حرکت بعدي ، سياه آغاز به تحقق بخشيدن طرحش مي کند که عقب راندن فيل سفيد مي باشد .

8. …           h6!

9.Bh4         c5

حرکت پيشگيرانه براي جلوگيري از d3-d4 و دست يابي به ساختار پياده اي بهتر مي باشد .

10. Nd5?

  10.Nd2! بهتر است .

10. …         g5!

11. Nxf6+

سفيد مجبور به اين حرکت است چرا که 11. Nxg5 Nxd5( 11. …hxg5?12. Bxg5+ - )  باعث از دست دادن نيرو ( ماتريال ) بدون هيچ گونه جبراني مي گردد .

11. …         Qxf6

12. Bg3       Bg4

13. h3         Bxf3

14.Qxf3?

با کاهش نيروها در صحنه ، برتري نيروي( ماتريال )غير رسمي ‌سياه برجسته تر مي شود .

14. …         Qxf3

15.gxf3       f6

دياگرام 58

حتي با يک نگاه سطحي به اين وضعيت  هم مي توان  دريافت که سفيد با يک سوار کمتر بازي مي کند .  آزاد کردن فيل براي سفيد چندين تمپو و يک پياده هزينه در بردارد . اکنون سياه توجه کامل خود را به جناح وزير معطوف  مي دارد جايي که قصد دارد از سوار اضافه اش استفاده نمايد .  در حالي که ترديدي در موفقيت نهايي اين طرح ساده اما موثر نمي باشد ، تکنيک آموزنده کاپابلانکا آن را براي ما آسان مي سازد .

16.Kg2       a5

17.a4          Kf7

18.Rh1       Ke6

19.h4          Rfb8!

سياه به طرح اصلي خود يعني باز کردن بازي در جناح وزير ادامه مي دهد . او با سفيد براي تصاحب ستون h به رقابت نمي پردازد چرا که  اين امر تنها منجر به تعويض رخ ها مي شود که به سفيد براي ساختن دژي مستحکم کمک مي کند .

20.hxg5      hxg5

21.b3          c6

22.Ra2       b5

23.Rha1

دياگرام 59

سفيد نهايت سعي خود را براي محدود کردن ابتکار عمل سياه در جناح وزير بکار مي بندد  اما سياه با حرکت درخشان بعدي خود شکافي  را در وضعيت سفيد ايجاد مي کند .

23. …         c4!

24.axb5

با ادامه زير سياه  ‌زودتر به هدف خود مي رسد .

24.bxc4 bxc4 25.dxc4 Rb4

24. …         cxb3

25.cxb3      Rxb5

26.Ra4       Rxb3

27.d4          Rb5

دياگرام 60

اکنون سياه يک پياده اضافه و هم چنين فيل اضافه ! خود را در جناح وزير دارد .

28.Rc4        Rb4

29.Rxc6      Rxd4

سفيد تسليم شد .

در اين بازي سفيد اجازه داد تا فيلش در g3 اسير شود و بهاي آن را نيز پرداخت .

در مثال بعدي ،‌ همين امر براي فيل سياه در g6 اتفاق مي افتد با اين تفاوت که سياه مجبور به حبس کردن آن مي شود . سفيد مايل به خارج کردن  اين سوار از بازي با پياده مي باشد و نبرد استراتژيکي هيجان انگيزي را خلق مي کند .

٭٭٭٭

بازي شماره 10

برونشتين  - بلياوسکي

ايروان ،‌1975

1.e4 c6 2.d4 d5 3.Nc3 dxe4 4.Nxe4 Bf5 5.Nc5 Qb6 6.g4 Bg6 7.f4 e6 8.Qe2 Be7 9.h4 h5 10.f5! exf5 11.g5

دياگرام 61

سفيد جناح شاه سياه را فلج نموده  است . با قرباني کردن پياده اش در f5 سفيد بطور موقت  فيل سياه در g6 را از جريان بازي خارج ساخته است .

11. …         Nd7

12.Nb3       Qc7

13.Nh3       0-0-0

14.Bf4        Bd6

15.Qh2

دياگرام 62

سفيد تمامي تلاشش را در کنترل  f4 متمرکز مي سازد چون اين نقطه حياتي ، کليد  اصلي فلج ساختن جناح شاه سياه است .

15. …         Nf8

16. 0-0-0     Ne6

17. Bxd6    Rxd6

در صورتي که وزير ها فوراً در d6 تعويض مي شد ، کمک بزرگي به سياه مي گرديد.

18.Bc4        Ne7

19.Nf4        Nxf4

20.Qxf4      Rdd8

21.Qxc7+   kxc7

22.c3           Rhe8

23.Nc5

دياگرام 63

اسب قصد دارد با رفتن به f4 انسدادي دائمي ايجاد کند . اکنون  اگر سياه 23. …f4 را بازي کند  کمي فضا براي نفس کشيدن فيل g6 مي يابد اما پس از 24.Rhf1 ، سفيد ضمن  پس گرفتن پياده قرباني داده شده ، پياده باقي مانده در ستون f حريف را نيز تهديد مي نمايد .

23. …         Nc8

24.Nd3       Nd6

25.Bb3       Re3

26.Nf4        Rde8

27.Rhg1

اين حرکت ظريف از بازي …Rg3-Rg4  که  فشار زيادي را به خانه بسيار مهم f4  وارد مي سازد ،جلوگيري مي کند .

28. …         R8e7

دياگرام 64

سياه ضمن در اختيار داشتن  ستون e ، يک پياده اضافي نيز دارد . اما اين برتري به ازاي فيل دربند  g6  جبران کافي نمي باشد.

28.Rdf1      Ne4

29.Bd1       Kd6

30.Bf3

البته سفيد مي تواند پياده اضافي سياه را بعد از  Bxh5 بگيرد اما اين کار باعث تعويض سوار نيرومند او با سوار دربند g6  مي شود.

30. …         c5

31.dxc5+    Kxc5

32.Ng2       Rd3

33.Nf4

دياگرام 65

33. …         Rd8?!

اين حرکت به سفيد اجازه ميدهد تا هر دو رخ را تعويض نموده و سپس يک پياده رونده در جناح وزير ايجاد کند . سياه بهتر بود تا با 33. Re3 به تکرار حرکات دست مي زد و سفيد را مجدداً به Ng2 دعوت مي کرد  و شايد بازي را با تکرار حرکات به مساوي مي کشاند .

اما سياه در مورد بخت هاي خود دچار زياده روي مي گردد و از تکرار مي پرهيزد . هرچند سفيد  يک پياده کم تر دارد ولي آخر بازي بهتري دارد .

34.Rd1       Red7

35.Rxd7     Rxd7

36.Rd1       Rxd1+

37.Kxd1     Nd6

دياگرام 66 

سياه برتري قواي (‌ماتريال ) خود را حفظ مي کند اما بخت هاي پيروزي بدليل فيل گرفتار شده g6 ازآن سفيد است .

38.Kc2        a5

39.a4          Kb6

شايد بهتر بود که سياه 39. …Ne4 را انجام مي داد . 39. …b6 منجر به مات شدن سياه بصورت زير مي شد :

40. Nd3+ Kc4 41.b3 #

40.Kd3       Kc7

41.Kd4

سفيد پوزسيون خود را با رفتن شاه به مرکز بهبود مي بخشد . در مرحله بعدي ، ‌اکثريت پياده اي خود را در جناح وزير فعال مي سازد و فضاي بيشتر و بيشتري را تصاحب مي کند و در نهايت حاکميت کامل مي يابد .

41. …         Nc8

42.b4          axb4

43.cxb4      Ne7

44.a5          f6

دياگرام 67

سياه سعي دارد تا براي فيل خود روزنه اي را بازکند ولي اين کار کمکي به او نمي کند .

45.gxf6       gxf6

46.Kc5        Bf7

47.b5          Kc8

48.b6

سياه تسليم شد .

دياگرام 68

(‌وضعيت نهايي )

جريان پيوسته خارج ساختن فيل g6 از جريان بازي ( که با 10.f5! شروع گرديد ) در نهايت به موفقيت انجاميد .

خلاصه : در مثال هاي گذشته  آموختيم که تفاوت بين يک فيل خوب و بد چيست . اين دو مثال اخير به ما نشان مي دهد که فيلي که از جريان بازي خارج شده فيل بسيار بدي است !

٭٭٭٭

بازي شماره 11

آناند – ايوانچوک

لاس پالماس ،1996

1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.0–0 Bc5 6.Nxe5 Nxe5 7.d4 Nxe4 8.Re1 Be7 9.Rxe4 Ng6

دياگرام 69

10.c4

سفيد  با اين حرکت بسيار مهم ضمن کنترل مرکز ، فيل خود در a4 ( با جلوگيري از 10. …b5 و  11. … d5 ) را نيز فعال و در امان نگه مي دارد .

10. …         0-0

11.Nc3        d6

12.Nd5       Bh4

سياه نمي خواهد به رقيب خود برتري دوفيل بدهد .

13.Qh5       c6

سياه به حريف اجازه يک ترکيب غير منتظره را مي دهد .

دياگرام 70

14.Rxh4!    Qxh4

ادامه زير به سفيد حمله اميد بخشي را مي دهد:

14. … Nxh4 15. Bg5

15. Qxh4    Nxh4

16.Nb6       Rb8

رخ در a7 حتي بدتر هم مي باشد .

17.Bf4        Nf5

ادامه 17. …Rd8 18.c5 نيز براي سفيد خوب بود .

دياگرام 71

18.d5!

هدف ترکيب آناند  همين بود ،‌ضمن خارج ساختن پياده  از حمله حريف ، فيل  c8 و رخ b8 سياه را نيز دربند مي کشد .

18. …         Re8

19.Kf1        h6

20.h3          Re4

21.Bh2       cxd5

22.g4

حال اگر اسب سياه پست خود در f5 را ترک کند  ، سفيد با Bxd6  رخ b8 را مي گيرد .

دياگرام 72

22. …         Rxc4

23.Nxc4      dxc4

24.Re1!

سفيد يک تمپو کسب مي کند .

24. …         Be6

25.gxf5       Bxf5

26.Bxd6     Bxh3+

2.Kg1         Rd8

28.Re8+      Rxe8

29.Bxe8

دياگرام 73

سياه سه پياده به ازاي سوار اضافي سفيد دارد  اما دوفيل سفيد برتري خود را به اثبات خواهند رساند .

29…. Be6 30.a4 g5 31.a5 Kg7 32.Ba4 Kg6 33.Bd1 Bd5 34.Bc2+ Kf6 35.Bc7 Ke6 36.Bh7 Bf3 37.Kh2 Kd5 38.Bc2 Be4 39.Bd1 Kd4 40.Be2 Bd3 41.Bb6+ Kd5 42.Bd1 f5 43.Kg3 Ke5 44.Bc5 Kf6 45.Bh5 f4+ 46.Kh2

دياگرام 74

(‌وضعيت نهايي )

سياه تسليم شد . او نمي تواند پياده هاي خود را از تهديدهاي دوگانه حريف 47.Bf8 (‌و در ادامه Bxh6 ) و 47.Bf3 ( و در ادامه  Bxb7‌) حفظ کند .

اين کار  با ترکيب در حرکات 16-14 شروع شد . ‌اسب سفيد در b6 با همکاري فيل سياه روي  خودي نيروهاي قدرتمند سياه را در جناح وزير فلج کرد.  اين استراتژي در نهايت منجر به پيروزي در بازي شد .

٭٭٭٭

هورت – آلبرت

دسين ، 1977

1.d4 Nf6 2.c4 c5 3.d5 b5 4.cxb5 a6 5.bxa6 g6 6.Nc3 Bxa6 7.Nf3 d6 8.g3 Bg7 9.Bg2 Nbd7 10.0–0 Nb6

دياگرام 75

در گامبي بنکو ، تاکتيک ها اغلب هميشه نقش ثانويه پيدا مي کنند و حرکات آغاز بازي؛ مثل :‌…0-0  و …Rfb8 بطور خودکار انجام ميشوند . اما هيچ قاعده اي نيست که اسثناء نداشته باشد. در اين وضعيت نيز سياه مجبور به اتخاذ  روش هاي موثر ولي غير استاندارد شده است تا به مقابله با آرايش سوارهاي سفيد گردد  چرا که  آنها مي توانند براي طرح هاي سياه دردسرساز شوند .  ايده اصلي 10. … Nb6 قبل از قلعه رفتن اين است که از بازي 11.Qc2  و 12.Rd1 جلوگيري کند . از طرفي اين کار باعث محروم شدن وزير سياه از رفتن به a5 مي گردد.

11. Re1

اين حرکت تدارک دفاع از پياده d5  با e2-e4 است که لازم خواهد شد . هنوز اجماع بر اين است که بهترين خانه براي رخ سفيد d1 مي باشد و نه e1 .

11. …         0-0

12. Nd2      Qc7

13.Rb1       Qb7

دياگرام 76

13. …Ng4 هم امکان پذير بود  که براي مقابله با طرح b2-b3 سفيد بکارگرفته مي شود و ايده او اين است که پس از تحريک سفيد به e2-e3  او را  مجبور به ( بعد از …Bd4  ) ايجاد ضعف در خانه d3  نمايد .

14.b3          Nfxd5

اگر سياه شهامت گرفتن اين پياده را نداشت ، حرکت سيزدهم او بيهوده بنظر مي رسيد . بنابراين مجبور به محاسبه و ارزيابي  کليه ادامه ها از جمله قرباني وزير بود .

15. Nxd5    Nxd5 

دياگرام 77

16.Nf1?!

تنها بخت هاي سفيد  در اين وضعيت در قطر h1-a8 قرار دارد . اگر سياه بتواند فيل g2 را خنثي کند ؛ براي مثال با يک سري حرکات مثل  Ba6-b5-c6 و يا بعد از a2-a4 سفيد با …Rad8، …Qa8 و  …Bb7 ؛ بدليل  ساختار پياده اي بهتر و ساير برتري هاي نمونه وار گامبي بنکو ، برتري آشکاري خواهد داشت. سفيد بايد Ne4 را بازي مي کرد که او را براي   متعادل ساختن بخت هايش در پيچيدگي هاي آينده  اميدوار مي ساخت .

16. …         Nc3

17. Bxb7    Bxb7!

پس از :

17… Nxd1 18.Bxa6 (18.Bxa8 ? Nc3) 18. … Nc3 19.Bd3

وضعيت سفيد بهتر بنظر مي رسد .

18. Qd3? !

بزودي روشن خواهد شد که سفيد با ادامه (18.Qd2 Nxb1 19.Qe3 )  بخت هاي بهتري براي دفاع داشت :

18. …         Be4

19.Qe3        Bd4

20.Qh6       Bxb1

دياگرام 78

بدليل حرکت هيجدهم سفيد ، سياه قادر است تا سوارهايش را در مرکز مستقر سازد . اکنون او مي تواند از دو گزينه گرفتن پياده a2  با فيل خود و يا بازگشت فيل از پست مسلط و موثرتر از b1 يکي را انتخاب کند .

21.a3

سفيد تلاش دارد تا دو پياده ضعيفش را با پياده نيرومند c5  تعويض نمايد .

21. …         Ba2

22.Nd2       Rfb8

23.b4          cxb4

24.axb4      Rxb4

دياگرام 79

سياه با حرکت آخر خود ، رخ غير فعال  f8 خود را در b4 بسيار فعال نمود . اکنون دو طرف از نظر قوا برابر مي باشند . اما سوار هاي سياه فعال تر و هماهنگ تر از سفيد مي باشند .

25.Nf3        Bg7

اولين سوال از سوال هاي بي شماري که از وزير سفيد پرسيده مي شود .

26.Qh3

ادامه زير نيز براي سفيد بد مي باشد :

26.Qe3 Re4 27.Qd2 Bc4

با تهديد برنده 28. …Ra2 و يا  26.Qd2 Bc4 که با همان تهديد مواجه مي شود ، پوزسيون سفيد نا اميد کننده است .

همچنين 26.Qg5  (‌با کسب يک تمپو با تهديد پياده e7 ) بدليل 26. …Re4 خوب نيست چرا که سياه با حمله به پياده e2 از پياده e7 نيز دفاع مي کند . اگر سفيد  اکنون 27.e3 و و يا 27.Be3 را بازي کند؛‌ 27. …h6  و يا 27. …f6 همان مصيبت را براي سفيد خواهند داشت . اين يک مورد نادر است که  وزير به ظاهر حرکت دلخواه در وسط صفحه دارد اما توسط نيروهاي رقيب محدود شده است و اکنون مجبور به قرار گرفتن در جايگاه بسيار نامناسبي است .

26. …         Be6

27.Qf1

براي دفاع از پياده e2  .

27. …         Bc4

28.Kg2

در حال تدارک براي دفاع از پياده e2 با اسب .

28. …         Ra1

29.Ng1

دياگرام 80

خفه کردن عجيب وزير : او هيچ حرکتي ندارد و کاملاً توسط مهره هاي خودي محاصره شده است . اين اوج استراتژي سياه است . ساير سوارهاي سفيد نيز به ويژه در مقايسه با همتاهاي رقيب خود ، جايگاه خوبي ندارند . اکنون براي سياه  ، پيدا کردن راه پيروزي چندان مشکل نمي باشد .

29….          Rbb1

30.Kh3

براي ايجاد فضا براي وزير ! گرچه چنين حرکاتي از روي ناچاري است و در حقيقت اين حرکات نمي توانند بازي را نجات دهند .

30. …         h5

براي پاسخ به  31.Qg2  با « 31. …Be6+ 32.Kh4 Rxc1 »‌ و سپس مات با … Bf6 .

31.f4

اين حرکت براي سفيد فضا ايجاد مي کند ولي  موجب ايجاد ضعف جدي نيز مي گردد .

31. …         Be6+

32.Kg2       Nd5

دياگرام 81

با تهديد 33. … Rxc1 و 34. … Ne3+ .

33. Kf3       Bc3

34. Rd1      Bb2

سفيد تسليم شد.

بدليل ساختار پياده اي سياه و شاه حفاظت شده او  ، وزير سفيد ثابت کردکه قدرت کمتري به نسبت يک وزير دارد  . بدون يافتن هيچ نقطه ضعفي براي حمله به حريف ، شاه سفيد يک هدف دائمي براي سوارهاي متعدد و هماهنگ سياه شد .

منبع : وبلاگ شطرنج و به همت خواجوی گرانقدر