حفظ و نگهداشتن توجه به معنی هشیاری و گوش بزنگی یکنواخت در طول مدت مسابقه و جلوگیری از افت کیفیت آن است که البته این کار در مقام حرف آسان ودر عمل مشکل است چرا که معمولا توجه به شکل طبیعی تمایل به کم و زیاد شدن دارد . بابی فیشر قهرمان اسبق شطرنج جهان می گوید” شطرنج به تمرکز کامل احتیاج دارد. در حین بازی سعی میکنم از تمام ذهنم برای تمرکز استفاده کنم ولی اکثر بازیکنان فقط از قسمتی از ذهنشان در جریان بازی استفاده می کنند و بقیه ذهنشان جایی دیگر در حال گردش است ( مثل خود من ) .
ویلیام جیمز روانشناس مشهور آمریکایی در اواخر قرن ۱۹ اشاره کرد که هر کار ساده یا پیچیده نیازمند تمرکز است. برای موفقیت در کارهای روزانه خودمان باید از جزئیات زیادی چشم پوشی کنیم به سرو صدای محیط اعتناء نکنیم و خودمان را به مقدار محدودی از اطلاعات اختصاص دهیم. در مورد شطرنج نیز معمولاً روی موارد جداگانه تمرکز می کنیم مثل واریانتی معین یا حرکت یک سوار و یا منطقه ای خاص روی صفحه. البته بعضی اوقات مانور و یا ترکیبی خاص نیازمند توجه ما در چندین منطقه و یا هماهنگی کل سپاه شطرنجی است که برای انجام آن باید توجه خود را بسط داده واقعیات زیادی را موشکافی کنیم و در عین حال همچنان روی اهداف مهم طرح خود متمرکز باشیم. در این جا به بازی لونفیش و تارتاکور که در سال ۱۹۱۱ در کارلسباد انجام شده میپردازیم.

۱. e4 e5 2. Cf3 Cc6 3. Fb5 Cge7

4. Cc3 g6 5. d4 Fg7 6. Fg5! F67. Fe3 a6 8. Fa4 b5

9. Fb3 d610. Cd5! Ca5

اکنون سفید از بازی بی دقت سیاه در گشایش استفاده کرده و با عملیات ترکیبی در تمام جبهه ها به پیش میرود ۱۱.de5!یک ضربه در مرکز ۱۱…C.d5? 12. D.d5 یا ۱۱…C.b3? 12. e.f6 بی فایده است و ۱۱…f.e5 12. F.g5 نا امید کننده.۱۱…d.e5 12.Fh6! اکنون به سمت راست صفحه! ۱۲…Rf8 یکبار دیگر حرکات جانشین خوبی وجود ندارد ۱۲…F.h6? 13.C.f6 با مات و ۱۲…C.b3? 13.F.g7 و ۱۲…C.d5 13.D.d5 و حالا تغییر جهت حمله به سمت چپ ! ۱۳.Cb6!! ماتریال میگیرد و بازی بعد از ۱۳…D.d1 14.T.d1 با تهدید مات ۱۵.Td8 تمام است .

یک اشتباه آشنای تمرکز؛ خیره شدن به فاصله ای دور است که باعث میشود چیزی که درست در جلوی چشم ما قرار دارد را نبینیم و دچارخطا شویم.

(Sharafuddin – Hanken. Las Vegas 1998 نوبت سیاه )

سیاه سه پیاده بیشتر دارد و بوضوح برنده است . بازیکن سیاه در تفسیر بازی میگوید که در این لحظه قصد داشته با حرکت ۲۷…Df5وزیرها را تعویض کند ولی توجهش به سمت حرکت ۲۷وجهش به سمت حرکت ۲۷…Dc3 با حمله به دو سوار بی دفاع منحرف میشود که ناگهان جواب خطرناک ۲۸.C.g6 h.g6 29. Dh4 Rg7

30. Te7

که مات را بهمراه دارد میبیند. ” در اسودگی خیال به علت دوری ازاین دام بودم که فکر تعویض وزیرها از یادم رفت!…در حرکت بعدی هنوز در این فکر بودم که چقدر به افتادن در دام بالا نزدیک شده بودم و همین باعث شد که تهدید جدید حریفم را نبینم “. و اینک ادامه بازی : ۲۷…c4?! 28. Fc2 Cd5??

29. C.g6 h.g6 30. T.f6 T.f6 31. F.g6 و سفید برد.

اندیشیدن به اتفاقات گذشته میتواند باعث اخلال در تمرکزمان شود. شاید یکی از مشکلترین کارهایی که باید انجام دهیم جدا کردن خودمان از دست حوادث اخیر است مثل انتخاب گشایشی نامعقول یا حرکات اشتباه قبلی بخصوص آخرین حرکت اشتباه ما در حالتیکه حریف اجازه برگشت ما به بازی را داده بود.

اکنون به مثالی در این مورد می پردازیم و اینکه چطور بازیکنی نمی تواند به خود بقبولاند که گذشته ها گذشته!

Vitman – Zavin League game, 1995 نوبت سیاه

۱۸…Tac8?یک حرکت به ظاهر منطقی ولی در واقع اشتباه به دلیل از دست دادن یک قرصت طلایی : ۱۸… T.d5! 19. C.d5 D.f2! 20. R.f2 Ce421. Rf3 Cg5

با مات . سیاه بعد از انجام حرکتش بسرعت در یاقت که چه فرصتی را از دست داده پس بی صبرانه منتظر پاسخ سقید ماند . بازیکن سفید در یاد داشت خود در باره بازی میگوید که ترکیب بالا را ندیده و نیم ساعت برای انتخاب بین ۱۹.Tac1?? و ۱۹.Ted1 فکر کرده و شانسی حرکت دوم را انتخاب میکند که تصادفی از قربانی وزیر جلوگیری کرده و از خطر ذکر شده دور میشود. ۱۹.Ted1 Ce6 20. De4 Cd4 21. Td2 Tc7 22. Tad1 وضع سیاه خوب است ولی باحتمال زیاد فکرش روی حرکت هجدهم خود دور میزند. ۲۲… Tdd7?? 23. F.d4 و سیاه تسلیم می شود.